DEJAVU ve JAMAİS VU NEDİR?

               

    Hiç dejavu yaşadınız mı? Yani yaşadığınız bir olay size tanıdık geldiğinde “Aa bunu nerden hatırlıyorum? bunu daha önce de sanki yaşadım.“ dediğiniz anlarda hissettiğiniz şey tam olarak dejavu oluyor. Kelimenin kökeni fransızca’da zaten/daha önceden görülmüş anlamına gelen “déjà vu”  sözcüğünden gelir. 1928 yılında Edward Titchener “Bir Psikoloji” isimli kitabıyla dejavu’yü ilk kez  literatüre kazandırıyor ve şu şekilde açıklıyor.

“Beyin, bir deneyime yönelik olarak tam bir algı üretmeden önce, kısmi bir algı yaratır. İşte bu kısmi algı, daha önce deneyimlenmiş bir olay olduğu hissi yaratmaktadır.”

    Dejavu anlık ve bilinç dışı bir deneyim olmasından ötürü bilim insanları kaydedip inceleyemez. Somut hiçbir belirtisi olmamasından ötürü hakkında yüzlerce spekülasyonlar ortaya çıkmışsa da bugün sizlerle bilimsel olarak açıklanması en mümkün teorileri paylaşacağız.

DEJAVU NEDİR?

İKİLİ İŞLEM

Bir restoran sahnesi kullanarak düşünce deneyimize başlayalım. Kırmızı kareli masa örtüsü olan bir masada oturuyor ve pizza sipariş ediyorsunuz derken garson elindeki tabakları düşürüyor. Bu esnada beyninizin yarım küreleri bilgileri işlemlerden geçirir. Garsonun çırpınan kolları, yardım isteyişi, tabakaların yere saçılması, pizzanın kokusu… saniyenin binde birinde, bu bilgi kanallarından geçer ve sadece tek bir an içerisinde işlenir. Erişim zamanlarındaki farklılık, beynin geç gelen bilgiyi bağımsız bir olay gibi yorumlamasına neden olur. Önceden kaydedilmiş an tekrar canlandığında daha önce yaşanmış hissi verir ki bir bakıma da öyledir  Çoğu zaman her şey eş olarak kaydedildiği için bu teori dejavunun bahsettiğimiz kanallardaki bilginin biraz geciktiğinde meydana geldiğini gösterir. Dr. Robert Efron ve bazı bilim insanları, dejavunun kaynağını iki beyin arasında işlem verilerin hızındaki mikrosaniyelik farklarla açıklamıştır. Beynimizin iki lobunu “corpus callosum” adındaki köprü biribirne bağlar ve buradaki nöral ağlarda oluşan aksama iki lobun verilerinin zamansal olarak birbirleri ile örtüşmesine engel olabillir. Bu yüzden aynı anı ikinci kez yaşadığımız yanılgısına düşebiliriz. Oysa işin aslı loblar arası gecikme ile açıklanılabilir.

HOLOGRAM TEORİSİ

Hologram teorisi, geçmişte yaşanan bir karışıklıkla açıklayabildiğimiz bir diğer teori. Masa örtüsündeki kareleri kullanarak örneklendirmeyi deneyelim. Karelere baktığımızda belirsiz bir anı beyninizin derinliklerinden yüzeye çıkar. Bu teoriye göre anılarımız hologram formunda kaydedildiği için bu şekilde gerçekleşir. Resmin tamamını görmek için tek parçasından yola çıkılır. Örneğin beyniniz kırmızı kareli örtüyü belki geçmişte çocukluğunuza dair büyük annenizin mutfağındaki örtülerden bir tanesi ile ilişkilendirmiştir ancak büyük annenizde gördüğünüzü hatırlamak yerine beyniniz eski anıları tanımlamadan toplamıştır. Bu ise sizde aşinalık uyandırır ama tam olarak hatırlama eylemi gerçekleşmez. İlk defa bu restorana gelmenize rağmen masadaki örtüyü daha önceden gördünüz ama tanımayı başaramadığınız için daha önce bu restorana geldiğinizi zannediyorsunuz.

BÖLÜNMÜŞ DİKKAT

Şimdi ise dikkatinizi masada duran çatal bıçaklara yöneltelim. Dikkatiniz başka bir nesne ile dağıtılırken beyninizin biliçaltınızda gezdiği durumlar olur ve dikkatinizi topladığınızda, daha önce sanki burada bulunduğunuzu hissedersiniz. Çünkü şu anda masadaki bıçağa odaklanmış durumdasınız ve örtü ile tabakları düşüren garsonu fark etmediniz ama beyniniz bunları aynı zamanda kaydetti. Beyniniz çevrenizdeki her şeyi kaydetmiş olmasına rağmen, bunu bilinçli bir şekilde ayırt ederken normalin  çok altında yapar. Siz odağınızı bıçaktan kestiğinizde, sırf etrafınıza dikkat etmediğiniz için yine az önce olduğu gibi daha önce burada olduğunuzu zannedersiniz. Dejavuyu kısaca bir hafıza hatası olarak da açıklayabiliriz.

 Buna ek olarak fraklı bir bakış açısıyla yaklaşa da biliriz.

BİLİNCİMİZİN ZAMANDA YOLCULUK YAPMASI

Albert Einstein’a göre fiziki olarak zamanda yolculuk yapamasak bile bilincimiz bunu yapabilir. Bilincimiz doğru bir şekilde yöneltilirse kendi zaman çizgisinde yolculuk yapabilir. Şu anki yaşınızdan on beşli yaşlarınıza dönebilir ya da o zamanki bilinciniz ile iletişime geçebilirsiniz. Tabii bunu gelecekteki zihnimizle de yapabilmek mümkün. Yani Einstein gibi düşünecek olursak dejavu beynimizin  farkında olmadan yaptığı zaman yolculuklarının yansıması olabilir.

Dejavu konusunu somut delillerle açıklamak mümkün olmadığı için birden fazla sebeple özdeşleştirebiliriz. Örneğin bilimden uzaklaşıp işin parapsikoloji tarafından bakacak olursak astral seyahatten de bahsedebiliriz. Ruhun bedeni terk ederek serbestçe ortalıkta dolaşmasına astral seyahat deniyor. Bu inanışa göre, ruhumuz bedenimizi uyuduğumuzda veya koma anında sıklıkla terk eder ve dejavu, ruhun seyahat anındaki deneyim ve tecrübelerinin bedenimizde bir şekilde canlanmasıyla olur. Bir diğer popüler açıklama ise doğu toplumlarındaki reenkarnasyon inanışı dejavunun ortaya çıkış sebebi olarak görülüyor.

JAMAİS VU

   Deja vunun zıttı jamais vu ise fransızcada hiç görmedim anlamına gelir. Yaşadığınız anın hiç size tamamiyle yabancı geldiği, sanki hiç yaşamamış olduğunuzu hissetttiniz mi? Jamais vu de deja vu gibi bellek yanılsaması olarak düşünülebilir. Ancak deja vu gibi kendiliğinden olmasını beklemenize gerek yok. Örneğin isminizi ya da bir kelimeyi art arda tekrarlarsanız kelime size birden saçma gelmeye, sizi böyle bir kelimenin gerçekten var olduğuna kuşkuya düşürecek ve size yabancı gelecektir.

   Tüm bu teoriler arasında ortak özellikler olsa bile ne yazık ki hiçbirisinin kesinliği iddia edilemez. Hakkında hala araştırmalar devam etse de kesin bir açıklama getirmek oldukça zor. Ancak dejavu’nun eğlenceli tarafı, onu test etmek için bilim insanı olmanız gerekmemesi. Bir sonraki dejavunuzda bunun sebebini düşünmek için bir kaç dakikanızı ayırın ve sizce açıklaması ne olabilir bir test edin.

KAYNAKÇA

https://ed.ted.com/lessons/what-is-deja-vu-what-is-deja-vu-michael-molina

https://evrimagaci.org/deja-vu-dejavu-nedir-bir-olayi-daha-onceden-yasadiginiz-hissi-neden-kaynaklanir-923

https://evrimagaci.org/simulasyonlar-hologram-evren-teorisini-destekliyor-2380

                                                                                                                                             Meryem Demir

Meryem Demir
Sosyal
Meryem Demir son yazıları (Hepsini Gör)

4 thoughts on “DEJAVU ve JAMAİS VU NEDİR?

  1. hissettiğimiz ve adlandıramadığımız bu şeyin ne olduğunu açıkladığınız için teşekkürler. açık anlatımınız ve örnekleriniz akılda kalıcı. elinize sağlık.

  2. konuyu çok güzel bir şekilde ele almışsınız, anlatımınız gerçekten duru ve akılda kalıcı olmuş. kaleminize sağlık

Misafir için bir cevap yazın Cevabı iptal et

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Sosyal Hesaplarımız